Toprak ile insan arasındaki ilişki ve temas her geçen gün kopuyor

Yeni neslin büyük bir bölümü domatesi tarlada, tavuğu bahçede, ineği otlak ve çayırlarda, meyveyi ise ağacın dalında görmeden büyüyor. Üretim süreçlerinin giderek sanayileşmesi ve tarımın yoğun girdi kullanımına dayalı bir yapıya dönüşmesi, insanın toprakla ve gıdanın üretim süreciyle olan bağının zayıflamasına da neden oluyor.

Toprağın verimliliği, biyolojik çeşitliliği ve canlılığı üzerindeki baskılar artarken; su ve hava kirliliği, habitat kayıpları ve tarımsal ekosistemlerdeki dengenin bozulması da önemli çevresel sorunlar olarak karşımıza çıkıyor. Bunun yanında, üretim süreçlerinin tüketiciden uzaklaşması, insanların gıdanın nerede, nasıl ve kim tarafından üretildiğini bilmesini giderek zorlaştırıyor

Bugün birçok çocuk sebze ve meyveleri öncelikle market raflarında görüyor; tohumun toprağa ekilmesinden hasada kadar geçen süreci ise doğrudan deneyimleme fırsatı bulamıyor. Oysa gıdayla kurulan ilişki yalnızca tüketimle değil, üretim sürecini anlamak, toprağı tanımak ve doğadaki yaşam döngülerini gözlemlemekle de şekilleniyor.

Türkiye'nin tarım alanlarının azalması, tarımdan geçimini sağlayan insanların üretimden uzaklaşması, küçük üreticilerin karşılaştığı ekonomik sorunlar ve tarımsal üretimde dış girdilere olan bağımlılığın artması da gıda sistemimizin önemli sorunları arasında yer alıyor. Bir zamanlar bu topraklarda yaygın olarak yetiştirilen birçok bitki ve hayvan türü ile yerel çeşitlerin giderek daha az üretilmesi, tarımsal biyolojik çeşitliliğin de zayıflamasına yol açıyor.

Doğa ve ekoloji ile dost yaşamamız gerekiyor

İnsan, doğayı yalnızca kendi ihtiyaçları doğrultusunda kullanılacak bir kaynak olarak gördüğü sürece, doğayla kurduğu ilişkinin sınırlarını da giderek zorlamaktadır. Toprak, su, hava, bitkiler, hayvanlar ve diğer canlılar birbirinden bağımsız değildir. Ekosistemdeki her unsur, yaşamın devamlılığında birbiriyle bağlantılıdır.

Doğal varlıkları sınırsız birer kaynak olarak görmek yerine, onları koruyarak ve kendini yenileme kapasitesine saygı göstererek kullanmayı öğrenmek zorundayız. Çünkü toprağın verimliliği, suyun temizliği, tohumların çeşitliliği ve ekosistemlerin sağlığı korunmadığında, gelecekte sağlıklı gıda üretmek de mümkün olmayacaktır.

Ekolojik tarımın temel yaklaşımı da bu anlayışa dayanır. Ekolojik tarım; toprağı yalnızca üretim yapılan bir ortam olarak değil, canlı bir ekosistem olarak görür; biyolojik çeşitliliği korumayı, doğal döngülerden yararlanmayı, yerel koşullara uyum sağlamış tohum ve üretim materyallerini korumayı ve tarımsal üretimin doğal kaynaklar üzerindeki baskısını azaltmayı amaçlar.

Sentetik kimyasallar yerine doğal süreçlerden, ekolojik ilişkilerden ve geleneksel üretim bilgisinden yararlanmak ise basit ya da ilkel bir üretim biçimi anlamına gelmez. Aksine; hastalık ve zararlılarla biyolojik ve ekolojik yöntemlerle mücadele, yabancı ot yönetimi, münavebe, yeşil gübreleme, yararlı böceklerin korunması, böcek tuzakları, doğal kayaç ve doğal preparatların kullanımı ile kompostun hazırlanması ve uygulanması bilgi, gözlem, deneyim ve beceri gerektirir.

Bu yaklaşım, Ekobahçe'nin temel düşüncesinin de başlangıç noktasıdır.

Ekobahçemiz nasıl doğdu?

“Doğanın yaşam alanı olarak belirlenmiş bir parçasında, toprağa ve diğer canlılara mümkün olduğunca az müdahale ederek ve bu yaşam ortamındaki dengeyi bozmadan beslenme kaynakları yaratmak mümkün müdür?”

Ekobahçe, bu soruya verilen pratik bir yanıttır.

Nilüfer Belediyesi tarafından Alaattinbey Mahallesi'nde 150'şer metrekarelik parseller ve ahşap evlerden oluşan “Tarımsal Amaçlı Küçük Bahçeler” yerleşkesinde, Şubat 2009'da EKODER'e tahsis edilen parsel; 2009–2024 yılları arasında çeşitli ürünlerin denendiği, yerel tohumların çoğaltıldığı, permakültür ve ekolojik tarım uygulamalarının gerçekleştirildiği bir uygulama alanı olarak kullanıldı.

Ekoder'in Nilüfer Belediyesi ve Nilüfer Kent Konseyi ile uzun yıllara dayanan bir işbirliği ve çalışma deneyimi bulunmaktadır. 2006 yılında açılan Nilüfer Organik Ürünler Pazarı'nın kuruluş ve işletilme süreçlerinde Nilüfer Belediyesi ile birlikte çalışılmış; Belediye ve Kent Konseyi tarafından düzenlenen çok sayıda etkinliğe EKODER olarak katkı sağlanmıştır. Ekobahçe de bu uzun soluklu işbirliğinin önemli örneklerinden biri olmuş ve Nilüfer Kent Konseyi ile birlikte işletilmiştir.

Ekobahçe'de neler yapıldı?

Ekobahçe'de gerçekleştirilen deneme üretimleri, tohum ve bitki materyali üretim ve çoğaltım çalışmaları ile permakültür uygulamaları; sentetik tarım kimyasalları ve sentetik gübreler kullanılmadan, ekolojik tarım ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirildi.

Ekolojik tarım uygulamalarının ve permakültür yaklaşımının küçük ölçekte hayata geçirildiği bahçe, zamanla yalnızca bir üretim alanı olmaktan çıktı. Ekobahçe'de edinilen deneyimler Bursa'daki çeşitli okullarda, panellerde, söyleşilerde ve çalıştaylarda paylaşıldı. Konuya ilgi duyan öğrenci ve yetişkin grupları Ekobahçe'yi ziyaret etti; yerli ve yabancı gazeteciler ile televizyon ekipleri burada çeşitli çekimler gerçekleştirdi.

Türkiye'nin farklı bölgelerinden temin edilen yerel ve geleneksel tohumların ekimi, fide üretimi, dikimi ve çoğaltılması EKODER üyeleri tarafından gerçekleştirildi. Üretimden elde edilen ürünlerin tohumluk olarak ayrılan bölümü yeniden üretimde kullanılırken, kalan ürünler EKODER üyeleri tarafından tüketildi.

Tohum Kütüphanesi ve Tohum Takasları

18 Nisan 2015 tarihinde, Nilüfer Belediyesi ve Nilüfer Kent Konseyi ile birlikte oluşturulan Tohum Kütüphanesi'nin açılışı Ekobahçe'de gerçekleştirildi.

Aynı yıl, Nilüfer Belediyesi, Nilüfer Kent Konseyi ve EKODER olarak başlatılan “Nilüfer Tohum Takas Şenliği”, her yıl Mart ya da Nisan aylarında düzenlenen ve yüz binlerce yerel ve geleneksel tohumun halkla buluşmasını sağlayan önemli bir etkinliğe dönüştü.

Ekobahçe ile başlayan ve Nilüfer Kent Bostanları ile devam eden bu süreçte, üretip çoğalttığımız yerel tohumları ilgilenen kişi ve kurumlarla paylaşmaya başladık. Böylece tohumların yalnızca korunması değil, yeniden toprağa ekilmesi, çoğaltılması ve farklı üretim alanlarında yaşatılması için de bir paylaşım ağı oluştu.

Tohumdan üretime, üretimden öğrenmeye

Ekobahçe ağırlıklı olarak biber, domates, kabak, hıyar, mısır, ayçiçeği ve fasulye ile patlıcan, ıspanak, lahana, pırasa, brokoli ve pazı gibi sebzelerin tohumlarının çoğaltılması ve korunması amacıyla kullanıldı. Bunun yanında tıbbi ve aromatik bitkilerin denendiği bir uygulama alanı olarak da değerlendirildi.

2009–2024 yılları arasındaki 15 yıllık dönemde yüzlerce grup ve topluluğu ağırlayan Ekobahçe; toplantı, eğitim, atölye ve uygulamalı öğrenme çalışmalarının gerçekleştirildiği, bilgi ve deneyimin paylaşıldığı canlı bir eğitim ve uygulama alanı haline geldi.

Burada öğrenme, yalnızca anlatılan bir bilgi değildi. Tohum toprağa ekiliyor, bitki büyümesi gözlemleniyor, farklı uygulamalar deneniyor, sonuçlar karşılaştırılıyor ve deneyimler paylaşılıyordu. Çocuklar ve yetişkinler üretim sürecine doğrudan katılıyor; tohum, toprak, bitki ve gıda arasındaki ilişkiyi yaşayarak öğreniyordu.

Bu yönüyle Ekobahçe'deki çalışma anlayışı, Birleşmiş Milletler Tarım ve Gıda Örgütü FAO'nun farklı ülkelerde uyguladığı Çiftçi Tarla Okulları (Farmer Field Schools – FFS) yaklaşımının temel ilkeleriyle önemli ölçüde örtüşmektedir. FFS yaklaşımında olduğu gibi bilgi yalnızca sınıf ortamında aktarılmak yerine; üretim alanında uygulama, gözlem, deneyim, karşılaştırma ve karşılıklı öğrenme yoluyla geliştirilmektedir.

Ekobahçe, doğrudan bir FAO Çiftçi Tarla Okulu projesi olmamakla birlikte, bu yaklaşımın uygulamalı ve deneyime dayalı öğrenme anlayışına benzer bir öğrenme ortamı oluşturmuştur. Aynı zamanda farklı ekolojik tarım uygulamalarının bir arada gözlemlenebildiği, denenebildiği ve paylaşılabildiği bir agroekolojik uygulama alanı niteliği taşımıştır.

Bu nedenle Ekobahçe'nin deneyimi yalnızca tohumları koruma çalışması olarak değil; tohum, toprak, biyolojik çeşitlilik, üretim, bilgi ve insan arasındaki ilişkilerin birlikte ele alındığı bir öğrenme ve uygulama deneyimi olarak değerlendirilmelidir.

Projeler

EKOBAHÇE

Geçmişteki Başarılı 3 Projemiz